Για να είσαι εδώ, λογικά γνωρίζεις τι είναι το Q10, γνωστό και με τις ονομασίες “CoQ10” ή “ουβικινόνη” ή “ουμπικινόνη”. Οπότε, ας αναφέρουμε συνοπτικά πως αποτελεί ένα συστατικό το οποίο το λαμβάνουμε ως επί το πλέιστον από τη διατροφή, αλλά σε κάποια ποσότητα η σύνθεσή του λαμβάνει χώρα και στον οργανισμό μας. Ωστόσο, συχνά οι ανάγκες μας είναι τέτοιες, ώστε καθιστούν αναγκαία την επιπρόσθετη λήψη μέσω διατροφικών συμπληρωμάτων. Σε αυτές τις περιπτώσεις, λοιπόν, και στη θέση του αναγνώστη του παρόντος κειμένου, η αναζήτηση απαντήσεων κυριαρχεί. Εξετάζουμε την πιθανότητα, δηλαδή, να έχει το συνένζυμο Q10 παρενέργειες. Χωρίς περιττές εισαγωγές, ας ξεκινήσουμε από τα βασικά λοιπόν!
Συνένζυμο Q10: Παρενέργειες
Η πιο εύκολη και γρήγορη απάντηση είναι να πούμε πως έχει ελάχιστες, οι οποίες σπάνια κάνουν την εμφάνισή τους. Αν όμως θέλουμε να καλούμε τους εαυτούς μας “επιστήμονες”, οφείλουμε να προσφέρουμε στον αναγνώστη υπεύθυνες και ολοκληρωμένες απαντήσεις. Για αυτό το λόγο, λοιπόν, να διευκρινίσουμε πως αν και σπάνιες, είναι υπαρκτές και αφορούν κυρίως στην πρόσληψη της ουσίας από τα συμπληρώματα διατροφής. Όπως όλα, έτσι και το συνένζυμο Q10 παρενέργειες έχει σε ορισμένες περιπτώσεις, και αυτές περιλαμβάνουν:
- Συμπτώματα του πεπτικού συστήματος, όπως κοιλιακό άλγος (πόνος), ναυτία, καούρα, διάρροια και έμετος
- Συμπτώματα του κεντρικού νευρικού συστήματος, όπως ζάλη, ευαισθησία στο φως, ευερεθιστότητα και πονοκέφαλος
- Κνησμός δέρματος (φαγούρα)
- Εξάνθημα
- Απώλεια όρεξης
- Κόπωση
- Συμπτώματα όμοια με αυτά της γρίπης
Συνένζυμο Q10, Παρενέργειες ή Αλλεργία;
Οι ειδικοί θεωρούν την συμπληρωματική θεραπεία με το συνένζυμο Q10, όπου φυσικά αυτή αναγκαία και ωφέλιμη, γενικά ασφαλή, ακόμη και στις υψηλότερες δόσεις αυτών που αναφέρει η βιβλιογραφία. Παρόλο, ωστόσο, που οι περισσότερες κλινικές δοκιμές με το συνένζυμο Q10 παρενέργειες δεν αναφέρουν μεν, σε σπάνιες περιπτώσεις κάνουν λόγο για αλλεργικές αντιδράσεις. Συγκεκριμένα, οι μελέτες δεν έχουν αναφέρει σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες και αλλεργικές αντιδράσεις, με ανάγκη για διακοπή της θεραπείας. Τα μόνα που έχουν, ωστόσο, αναφέρει είναι το έντονο εξάνθημα και ο πονοκέφαλος ως μορφές αλλεργικής αντίδρασης, σε σπάνιες βέβαια περιπτώσεις. Επομένως, στην ερώτηση για το αν τελικά έχει το συνένζυμο Q10 παρενέργειες ή αν προκαλεί αλλεργικές αντιδράσεις, ας καθησυχάσουμε τους εαυτούς μας, εφόσον αυτές φαίνεται να είναι σπάνιες.
Συνένζυμο Q10: Παρενέργειες και ευαίσθητες ομάδες
Σαφώς, όπως με οποιαδήποτε άλλη ουσία που βρίσκουμε σε συμπληρώματα διατροφής, έτσι υπάρχει το ενδεχόμενο και το συνένζυμο Q10 να εμφανίζει παρενέργειες, όταν χορηγείτε σε ορισμένες συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού. Συγκεκριμένα, ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στις κάτωθι περιπτώσεις:
Στην ηπατική δυσλειτουργία
Είναι γνωστό από την επιστημονική βιβλιογραφία πως η χορήγηση συμπληρωμάτων Συνενζύμου Q10 μειώνει τη συστηματική φλεγμονή και τις βιοχημικές παραμέτρους στη μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος (Non Alcoholic Fatty Liver Disease, NAFLD). Ωστόσο, όπως δείχνει και η φαρμακοκινητική, ο κλάδος της επιστήμης που ασχολείται με το πώς “κινείται” μια φαρμακευτική ουσία μέσα στον ανθρώπινο οργανισμό, το συνένζυμο Q10 απεκκρίνεται μέσω του υγρού της χολής. Λαμβάνει χώρα βιομετασχηματισμός, δηλαδή τροποποίηση της μορφής του, στο ήπαρ και το σώμα το αποβάλλει κυρίως μέσω της χοληφόρου οδού. Έτσι, ασθενείς με ηπατική δυσλειτουργία ή απόφραξη των χοληφόρων αγγείων, δηλαδή των αγγείων που μεταφέρουν τη χολή, είναι πιθανό να συσσωρεύουν την ουσία. Ως εκ τούτου, οι ειδικοί δεν προτείνουν τη χρήση του σε ασθενείς με ηπατικά προβλήματα και απόφραξη των χοληφόρων.
Στη νεφρική δυσλειτουργία
Σύμφωνα με ένα πρόσφατο άρθρο στον οδηγό σχετικά με τη βελτίωση των παγκόσμιων αποτελεσμάτων της νεφρικής νόσου (Kidney Disease Improving Global Outcomes, KDIGO 2022), η χορήγηση συμπληρωμάτων Συνενζύμου Q10 μπορεί να ωφελήσει ασθενείς με νεφρωσικό σύνδρομο λόγω πρωτοπαθούς ανεπάρκειας Συνενζύμου Q10. Ωστόσο, δυστυχώς δεν υπάρχουν μελέτες για το συνένζυμο Q10 σε ασθενείς με νεφρική δυσλειτουργία. Παρόλο που γνωρίζουμε πως ο κύριος τρόπος απέκκρισης της ουσίας δεν αφορά στους νεφρούς, αυτοί αποβάλλουν μία μικρή ποσότητα της ουσίας. Επομένως, η αποφυγή χρήσης των συμπληρωμάτων συνενζύμου Q10 από ασθενείς με νεφρική δυσλειτουργία και η χρήση τους μόνο σύμφωνα με τις υποδίξεις των επιστημόνων υγείας, είναι σοφές επιλογές.
Σε περιπτώσεις εγκυμοσύνης
Σύμφωνα με τις οδηγίες των παρασκευαστών φαρμάκων και παραφαρμακευτικών προϊόντων, η λήψη του συνενζύμου Q10 δεν συνιστάται στη διάρκεια εγκυμοσύνης. Ωστόσο, μια πρόσφατη μετα-ανάλυση έδειξε ότι η χορήγηση συμπληρωμάτων συνενζύμου Q10 δυνητικά ωφελεί τα ποσοστά μίας επιτυχούς κλινικής εγκυμοσύνης (Clinical Pregnancy Rates, CPR) στις περιπτώσεις χρήσης τεχνολογιών υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (Assisted Reproductive Technologies, ART). Βέβαια, όσο ελπιδοφόρο και αν το βρίσκουμε αυτό, πάντα ακολουθούμε τις οδηγίες του γιατρού ή της επιστημονικής ομάδας που μας παρακολουθεί.
Σε περιπτώσεις θηλασμού
Όπως και για την εγκυμοσύνη, έτσι και για τον θηλασμό, οι παρασκευαστές φαρμάκων και παραφαρμακευτικών προϊόντων δεν συνιστούν μία γυναίκα να λαμβάνει ως συμπλήρωμα διατροφής το συνένζυμο Q10, παρενέργειες ή μη. Αναφέραμε και νωρίτερα πως η σύνθεση της ουβικινονίνης λαμβάνει χώρα φυσιολογικά και ενδογενώς σε κάποια ποσότητα. Γνωρίζατε, όμως, πως αποτελεί τυπικό συστατικό του ανθρώπινου γάλακτος; Μάλιστα, η συγκέντρωση του συνενζύμου Q10 είναι ελαφρώς πιο χαμηλή στο μητρικό γάλα μητέρων με πρόωρα βρέφη. Σε αυτές τις περιπτώσεις συχνά η μητέρα σκέφτεται το ενδεχόμενο εξωγενούς χορήγησης μέσω συμπληρωμάτων διατροφής. Όμως, επειδή το συνένζυμο Q10 δεν έχει συγκεκριμένες χρήσεις σχετικές με τη γαλουχία, και καθώς δεν υπάρχουν δεδομένα ασφαλείας κατά τη διάρκεια της γαλουχίας, η χρήση του συνήθως δεν συνιστάται.
Σε συγκεκριμένες ηλικιακές ομάδες ασθενών
Δεν υπάρχουν συγκεκριμένες συστάσεις δοσολογίας για ηλικιωμένους ή παιδιατρικούς ασθενείς. Επομένως σε αυτές τις περιπτώσεις, ο οικογενειακός ιατρός ή η επιστημονική ομάδα του εκάστοτε ασθενή συμβουλεύει ή αποτρέπει την χορήγηση συμπληρωμάτων διατροφής ουβικινόνης.
Συνένζυμο Q10: Αντενδείξεις και αλληλεπιδράσεις με φάρμακα
Έχουμε συζητήσει εκτενώς για το αν έχει το συνένζυμο Q10 παρενέργειες. Παρόλο αυτά, δεν έχει γίνει ακόμα καμία αναφορά σχετικά με τις αντενδείξεις και τις αλληλεπιδράσεις που μπορεί να έχει απέναντι σε ορισμένες κατηγορίες φαρμάκων. Η αλήθεια είναι πως δεν υφίστανται πολλά τέτοια παραδείγματα, παρόλα αυτά, ως επιστήμονες θα πρέπει να παρουσιάσουμε αυτά που υπάρχουν. Συγκεκριμένα:
- Το Q10 είναι χημικά παρόμοιο με τη βιταμίνη Κ. Υπάρχουν, δε, ορισμένες αναφορές στη βιβλιογραφία για πιθανή αλληλεπίδραση μεταξύ της βαρφαρίνης και του συνενζύμου. Υπάρχουν πιθανότητες αποτυχίας της θεραπείας με βαρφαρίνη όταν οι ασθενείς λαμβάνουν συμπληρώματα συνενζύμου Q10. Ωστόσο η τελευταία είναι αναστρέψιμη, με τα κατάλληλα βήματα.
- Επιπλέον, η αντιαιμοπεταλιακή δράση (δράση κατά των αιμαπεταλίων, μείωση της ικανότητας πήξης του αίματος) του συνενζύμου Q10 αυξάνει δυνητικά τον κίνδυνο αιμορραγίας. Ειδικά σε ασθενείς που λαμβάνουν ασπιρίνη ή οποιαδήποτε αντιπηκτική αγωγή, μεγάλη προσοχή απαιτείται.
- Οι ασθενείς που λαμβάνουν χημειοθεραπευτικά φάρμακα θα πρέπει επίσης να αποφεύγουν το συνένζυμο Q10, καθώς δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα σχετικά με την αλληλεπίδρασή του με αυτά τα φάρμακα.
- Το συνένζυμο Q10 μειώνει τη γλυκόζη αίματος νηστείας σε ορισμένους ασθενείς. Η προσοχή είναι απαραίτητη στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη (κάθε τύπου) και σε ασθενείς που είναι επιρρεπείς σε υπογλυκαιμικά επεισόδια.
- Υπάρχει αντένδειξη λήψης του συνενζύμου Q10 σε ασθενείς με γνωστές αντιδράσεις υπερευαισθησίας σε αυτό ή στα έκδοχά του. Επίσης, αντένδειξη υπάρχει και για αυτούς που έχουν παρουσιάσει κάποια αλλεργική αντίδραση, όπως συζητήσαμε παραπάνω.
- Ορισμένα συμπληρώματα διατροφής, αν και παρέχουν το συνένζυμο Q10 παρενέργειες δεν εμφανίζουν λόγω αυτού. Ίσως περιέχουν διοξείδιο του πυριτίου, ωστόσο, το οποίο προκαλεί δυνητικά αντιδράσεις υπερευαισθησίας.
Επιστημονικά δεδομένα για το συνένζυμο Q10
Κάνουμε συζήτηση σχετικά με το συνένζυμο Q10, παρενέργειες που είναι πιθανό να έχει και αλληλεπιδράσεις με φάρμακα. Παρόλα αυτά, δεν έχουμε δει τα επιστημονικά δεδομένα σχετικά με τη χρήση του. Μιας που σκοπός αυτού του κειμένου είναι η ενημέρωση σχετικά με το αν έχει το συνένζυμο Q10 παρενέργειες και ποιες είναι αυτές, ας δούμε κάποια πράγματα συνοπτικά:
- Το συνένζυμο Q10 υπάρχει φυσικά στο ανθρώπινο σώμα.
- Τα συμπληρώματα συνενζύμου Q10 είναι γενικά καλά ανεκτά. Παρουσιάζουν μόνο μικρές και σπάνιες ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως στομαχικές διαταραχές, ναυτία, έμετο και διάρροια.
- Δοσολογίες 100 mg/ημέρα ή υψηλότερες παρουσιάζουν συσχέτιση με ήπια αϋπνία σε ορισμένα άτομα.
- Οι ερευνητές έχουν παρατηρήσει αύξηση των ηπατικών ενζύμων σε ορισμένους ασθενείς που λαμβάνουν 300 mg ή περισσότερο ημερησίως. Ωστόσο, δεν έχουν αναφέρει ηπατική τοξικότητα. Αναγκαία η προσοχή στην απόφραξη του χοληδόχου πόρου, όπως συζητήσαμε και προηγουμένως10.
- Η χορήγηση διατροφικών συμπληρωμάτων συνενζύμου Q10 είναι καλά ανεκτή, βάσει των στοιχείων, έως 1200 mg/ημέρα.
- Επιστρέφοντας στο συνένζυμο Q10 παρενέργειες και άλλες σπάνιες ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν ζάλη, φωτοφοβία, ευερεθιστότητα, πονοκέφαλο, καούρα, αυξημένες ακούσιες κινήσεις και κόπωση.
Περίληψη: Έχει το Συνένζυμο Q10 Παρενέργειες;
Το συνένζυμο Q10 (CoQ10 ή ουβικινόνη) είναι μια ουσία που ο οργανισμός μας συνθέτει φυσιολογικά από τον οργανισμό. Ωστόσο, πολλές τροφές αποτελούν πηγή του και επομένως το λαμβάνουμε και μέσω της διατροφής. Σε ορισμένες, όμως, περιπτώσεις η επιπρόσθετη χορήγησή του μέσω συμπληρωμάτων είναι αναγκαία. Γενικά, οι ειδικοί τα θεωρούν ασφαλή, αλλά σε πολύ ορισμένες περιπτώσεις, προκαλούν ήπιες και σπάνιες παρενέργειες. Αυτό είναι αποτέλεσμα κυρίως της χρήσης συμπληρωμάτων, και όχι της πρόσληψης από τη διατροφή.
Πιθανές παρενέργειες περιλαμβάνουν πεπτικές διαταραχές (όπως ναυτία, καούρα, έμετο, διάρροια), πονοκέφαλο, ζάλη, φωτοευαισθησία, εξανθήματα, κόπωση και συμπτώματα τύπου γρίπης. Σπάνια, μελετητές έχουν καταγράψει αλλεργικές αντιδράσεις, όπως έντονο εξάνθημα και πονοκέφαλος, αλλά χωρίς απαίτηση διακοπής της θεραπείας, στις περισσότερες περιπτώσεις.
Ιδιαίτερη προσοχή σε ευαίσθητες ομάδες:
- Ασθενείς με ηπατική δυσλειτουργία ή απόφραξη χοληφόρων αγγείων, λόγω της απέκκρισης του Q10 μέσω της χολής.
- Ασθενείς με νεφρική δυσλειτουργία, παρόλο που οι νεφροί δεν είναι η κύρια οδός απέκκρισης του Q10.
- Έγκυες και θηλάζουσες γυναίκες, καθώς δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα ασφαλείας.
- Ηλικιωμένοι και παιδιά, υποχρεωτικά η χορήγηση με ιατρική καθοδήγηση.
Το Q10 μπορεί να έχει αλληλεπιδράσεις με φάρμακα, όπως:
- Αντιπηκτικά (π.χ. βαρφαρίνη), λόγω πιθανής μείωσης της δράσης τους.
- Αντιαιμοπεταλιακά (π.χ. ασπιρίνη), με αυξημένο κίνδυνο αιμορραγίας.
- Χημειοθεραπευτικά, για τα οποία δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα ασφαλείας.
- Αντιδιαβητικά, επειδή μπορεί να μειώσει τα επίπεδα γλυκόζης.
Σύμφωνα με τα επιστημονικά δεδομένα, η λήψη του Q10 σε δόσεις έως και 1200 mg/ημέρα είναι, ως επί το πλείστον, ασφαλής, με σπάνιες ανεπιθύμητες ενέργειες. Ωστόσο, υψηλότερες δόσεις προκαλούν δυνητικά ήπια αϋπνία ή αύξηση των ηπατικών ενζύμων. Η καθοδήγηση ειδικού, ιδιαίτερα σε άτομα με υποκείμενα νοσήματα ή που λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή, είναι αναγκαία για τη λήψη του.
Ματίνα Κόκκου
Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, BSc, MSc
Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Αθηνών
